Boortorens In De Blaak?

De ondergrond van Tilburg was tot voor kort het territorium van mollen en konijnen. Veel meer dan prima grondwater was er niet te vinden, een boorput richting Waalwijk daargelaten. Maar tegenwoordig struinen gasbaronnen Brabant af op zoek naar schaliegas. In Engeland en Amerika zijn al duizenden putten geboord op jacht naar de brandstof en dat heeft hier en daar flinke ellende opgeleverd. Dreigt dat ook in Midden-Brabant? Krijgen we hier een oerwoud van boortorens? Wordt het drinkwater van Tilburg, Fuji en Coca-Cola, Heineken en Bavaria bedreigd?

Presentator Frans Post legt uit dat de winning van schaliegast een technisch ingewikkeld proces is. Maar de discussie en de bezwaren concentreren zich op het zogeheten fracken. Fracken is het openbreken van steen in de ondergrond om te zorgen dat het gas vrijkomt. Hiertoe wordt water onder zeer druk ingespoten, vermengd met zand en chemicaliën. Tegenstanders vrezen dat hierdoor het grondwater vervuild wordt. Is het niet door falende techniek dan wel als gevolg van menselijke fouten. In Tilburg is de vraag naar het risico voor het grondwater extra pregnant omdat Midden-Brabant het beste grondwater van Nederland heeft.

Recent hebben Gedeputeerde Staten van Brabant vragen beantwoord van Provinciale Staten waaruit blijkt dat boringen in Tilburg niet zijn uitgesloten. Ook zijn meer aanvragen gedaan voor proefboringen in Brabant. GS weten echter niet waar... Het ministerie van EL&I is verder niet van plan om onafhankelijk onderzoek te laten doen. En als puntje bij paaltje komt, hebben gemeenten en de provincie niets te vertellen als het rijk besluit dat het gaat om een zaak van nationaal belang.

Het Milieucafé peilde alvast de stemming onder de raadsleden van Tilburg en Goirle. De uitslag laat aan duidelijkheid niets te wensen over. In Goirle deden 18 van de 19 raadsleden mee, in Tilburg 44 van de 45. In Goirle zegt een derde Nee; 42 procent zegt Nee, tenzij en Ja 16 procent. 11 procent weet het niet. Tilburg is wat meer uitgesproken. Het kent fiks wat meer Nee-stemmers (49 procent) maar ook beduidend meer Ja-stemmers (29 procent). Nee tenzij kwam op 19, weet niet op slechts 3 procent.

Twee deskundigen zijn te gast om commentaar en toelichting te geven op het schaliegas-verhaal. Nol Verdaasdonk, directeur van de Brabantse Milieufederatie BMF. En, geprezen om zijn moed, Henk Duyverman, directeur van Brabant Resources, de maatschappij die mag gaan boren in Boxtel en mogelijk Haaren.

enquete schaliegas

Duyverman, een beminnelijk ogende en wat oudere geoloog, maakt meteen duidelijk dat de vergunning voor Boxtel verleend is, maar voor Haaren nog niet aangevraagd. Overigens gaat dit wel gebeuren. Hij verklaart met zekerheid dat zijn bedrijf, een dochtermaatschappij van het Britse Cuadrilla, niet aan de slag wil in de Blaak of in Goirle. De inspanning van Brabant Resources concentreert zich op Boxtel, Haaren en Sint Oedenrode.

Fracken
De geoloog licht toe dat Brabant Resources een vergunning heeft voor twee proefboringen in een groot gebied; de licentie heeft betrekking op Brabant. Men heeft gekozen voor Boxtel en Haaren omdat juist daar een keihard soort leisteen ligt dat vol gas zit. De laag zit op een diepte van 3,5 kilometer. Het gas wordt eruit gehaald met een speciale techniek, het fracken. Na afloop klinkt het gesteente niet in omdat het zo hard is.

'Het vervelende van ondergronds werken is dat we wel een vermoeden hebben maar geen bewijs,' klinkt het nuchter. 'Dus moet je boren.' Dit blijkt een dure aangelegenheid; een boring kost 12 tot 15 miljoen euro. Op zich is boren in de Nederlandse bodem niets nieuws. Duyverman vertelt dat hij vroeger voor de rijksgeologische dienst vele boringen heeft gezet in de Brabantse bodem. De meeste putten waren 'droog', waarmee bedoeld wordt dat er geen gas of olie is aangetroffen.

BMF-directeur Nol Verdaasdonk legt uit dat zijn zorg uitgaat naar het landschap en vooral het water. 'Er wordt gewerkt met chemicaliën en het is bepaald niet denkbeeldig dat zo'n boring gaat lekken. De chemicaliën vervuilen dan het grondwater en dat is een vitale grondstof voor ons allemaal. De BMF vindt dat je daar zeer zorgvuldig mee moet omspringen.'

Overigens is Verdaasdonk wel overtuigd dat Cuadrilla zeer zorgvuldig zal werken. Maar de ervaring leert dat er altijd iets mis kan gaan - en dan is een citaat van toepassing van Guiljo van Nuland, de directeur van Brabant Water. 'Je hoeft het grondwater maar één keer te vervuilen en dan is het afgeschreven.' Kortom een krachtig pleidooi voor behoedzaamheid.

Duurzame draai
Hoe garandeert Brabant Resources eigenlijk dat de grondwaterlaag die doorboord gaat worden, veilig is? Duyverman is er heel open over: een absolute garantie met een risico van nul bestaat niet. 'Maar we gaan op de meest zorgvuldige manier boren. We werken samen met Brabant Water om ook hun kennis optimaal te benutten. We boren extra zorgvuldig; zo steekt de eerste buis, de meest wijde, tot 600 meter diep. Veel dieper dan het grondwater dat op 300 meter zit.'

De geoloog legt uit dat een buis telkens wordt afgesloten met beton, waarna een nieuwe en smallere buis verder de diepte in gaat. Zo ontstaat een soort telescopische koker die in de grond steekt met meerdere lagen. 'In Boxtel praat je over vier verbuizingen, de kans op ongevallen met het grondwater is dan minimaal.' Brabant Resources heeft kortom het volste vertrouwen dat alles gladjes zal verlopen. En als men echt gas vindt, dan zal het bedrijf het veld ook zelf gaan ontwikkelen. Net zoals in Engeland.

Wat vindt de BMF van de verhalen uit Amerika en Engeland? In Amerika klagen mensen over milieuschade en uit Engeland werd een aardbeving gerapporteerd. Nol Verdaasdonk vindt dat niet de goede vraag. 'Het gaat ons om het uitgangspunt: met inzet van hoogtechnologische middelen gaan we het laatste restje fossiele brandstof uit de aarde peuren. Waarom? Het landschap loopt ook gevaar - als de hoeveelheid winbaar is komt er een heel netwerk van boringen. In het algemeen zie je bij dit soort verschijnselen een patroon. Of het nu gaat om maanlandingen of boortunnels, aan de voorkant wordt gezegd dat de techniek onder controle is, en dan blijkt het toch met een zekere regelmaat mis te kunnen gaan. Alles beschouwd vindt de BMF het risico onaanvaardbaar hoog. We kunnen in Nederland beter een definitieve draai maken naar duurzame energie.'

Voor en Tegen
TVP-raadslid Frans van Dommelen wil meer informatie Tijd om de mening van wat raadsleden te peilen in de zaal. Het levert een bonte schakering op van standpunten. TVP-lid Frans van Dommelen (foto) weet het nog niet en wil meer informatie. Want hij is het wel eens met Brabant Water: grondwater kun je maar een keer verknallen. Van de andere kant is het belang van een goede energievoorziening ook groot. Frans gelooft ook niet in de onfeilbaarheid van de techniek.

Paulus Oerlemans van GroenLinks laat direct een ondubbelzinnig Nee horen. 'Onze partij is tegen structurele boringen dus zijn ook geen proefboringen nodig. Ik vind het ook een ouderwets product, fossiel aardgas is een vorm van oude energie. GroenLinks vindt dat Nederland moet investeren in nieuwe energie.'

Maarten van den Tillaart van het CDA zit ook in het Nee-kamp. Er is op dit moment voldoende gas. Experimenten in het dichtbevolkte Brabant vindt hij dan ook niet nodig en niet verstandig. 'We kunnen hier geen Amerikaanse toestanden hebben.' Van den Tillaart snapt wel dat nieuwe gasvoorraden Nederland minder afhankelijk zouden maken. Maar schaliegas is lastig winbaar. 'Ik koop liever gas in de derde wereld, dan spek je daar ook een beetje de kas.' Over tien jaar kan het anders zijn maar nu ziet Maarten weinig heil in het project.

Ook de SP Goirle is tegen zolang niet bewezen is dat er geen nadelige gevolgen zijn voor grondwater en natuur. Aangezien de huidige voorraad gas nog tien tot vijftien jaar voldoet, is er tijd om zonne-, wind- en waterenergie te ontwikkelen. Verwacht de SP dat Goirle gevrijwaard blijft van boringen? Het maakt niet uit: grondwater houdt zich niet aan gemeentegrenzen en daarom ondersteunt de SP de protesten in Haaren.

Het wordt tijd voor een voorstander en dat is Jan Heijman van de Tilburgse VVD. Hij toont zich even pragmatisch als genuanceerd: 'We zijn op dit moment niet in situatie om energiebronnen uit te sluiten.' Hij heeft wat rondgevraagd in zijn eigen netwerk en deze quick scan wees uit dat de risico's van schaliegas alleszins mee lijken te vallen. Heijman geeft toe dat dit een simpele benadering is maar als de echte vraag zou voorliggen in Tilburg, zou hij zeker meer en beter onderzoek eisen. 'Dat moet je altijd doen.'

Mud-engineer
Zijn er nog vragen uit de zaal? José Gil Paris is actief in Helvoirt in het verzet tegen schaliegas. Hij begint met Henk Duyverman een compliment te maken. 'Ik vind het dapper dat hij zijn verhaal komt vertellen in dit hol van de leeuw.' Vervolgens benut José de gelegenheid om een oproep te doen aan de zaal: 27 oktober houdt de Tweede Kamer een Algemeen Overleg over schaliegas. 'Kom naar Den Haag en neem posters mee. We hebben uw steun hard nodig.'

Eerst wist Gil Paris niets van de materie. Nu weet hij er veel van, iets te veel zelfs. 'Ik maak mij in Helvoirt zorgen en velen met mij. Ik heb een vraag aan de heer Duyverman: Mensen krijgen steeds meer informatie en het verzet neemt toe. Cuadrilla stelt niets tegenover die studies. Gaat het bedrijf weg als er geen steun blijkt te zijn bij bevolking?'

Dat ligt toch iets ingewikkelder: het bedrijf heeft in Boxtel een vergunning en gaat dus door. Over Haaren doet men nog geen uitspraak want er is nog geen aanvraag ingediend. Maar uiteindelijk beslist de gemeenteraad en niet de bevolking.

Harry van der Pas uit Haaren zit volop in het actiewezen. 'We zijn de gemeenteraad gaan bestoken met informatie. Vroeger was het beeld in ons dorp misschien divers maar als je het nu gaat vragen heb je maar één kleur nodig: Neen!' klinkt het geëmotioneerd. Applaus in de zaal.

Ger Bakker (foto) stelt zich voor als 'mud-engineer'. Als boormedewerker heeft hij lang gewerkt bij de NAM. Hij meldt dat de aanvankelijke druk in de gasbel van Slochteren 330 bar was. Nu is er ongeveer 100 bar daarvan opgebruikt. 'Van te voren werd aangekondigd dat er geen verzakkingen zouden komen,' vertelt Bakker. 'En kijk nu eens: de omgeving van Slochteren is het drukste aardbevingsgebied van Nederland.'

Pierre van Loon, fractieondersteuner van de TVP, proeft de sfeer in de zaal en zou toch wel graag een alternatief zien nu iedereen zo tegen blijkt te zijn. 'Aan alternatieve energie wordt nu alleen hier en daar een windmolentje gebouwd. Dat schiet niet op.'

Het laatste woord is voor Nol Verdaasdonk. 'Nederland staat op plaats 23 als het gaat om de inzet van hernieuwbare energie. Er is echt veel meer mogelijk. Als je kijkt naar de toekomst, is voor iedereen duidelijk dat de energievoorziening uiteindelijk wel duurzaam zal móeten. Doorgaan met onze energieverslaving is aanmatigend en niet te verkopen.'

Waarvan akte. Het Milieucafé blijft het dossier schaliegas volgen.

Volgend artikel: Wat Is Maatschappelijk Verantwoord?