Duurzame energie in de Spoorzone

Aan het eind van een lange en drukke dag is de opkomst in gebouw 44 met 25 personen wat mager, maar dat staat een uitleg over duurzaam energiegebruik in de Spoorzone niet in de weg. Projectwethouder Marieke Moorman ('de grootste grondeigenaar van Tilburg') en Vincent Smeele van het bedrijf VolkerWessels DEC geven uitleg over plannen en ambities.

Zoals te verwachten is het publiek wel voorstander van duurzaam energiegebruik. De een vindt dat te veel energie wordt verspild, de ander wil de wereld een beetje vooruit helpen. In een opperbeste stemming legt Marieke Moorman uit wat de gemeente wil bereiken: Een klimaatneutraal gebied. Een gebied dus waar niet meer energie in gaat dan er uit komt. "Die ambitie ligt er voor heel Tilburg en dus ook hier. In de Spoorzone is het wel wat makkelijker. De gemeente is hier heer en meester en er starten nieuwe ontwikkelingen. Als we rekening houden met een ontwikkeltijd van pakweg twintig jaar, zou ergens rond 2031 de ambitie voor de Spoorzone gerealiseerd kunnen worden. In de rest van de stad hanteren we 2045 als horizon."

Hoewel veel duurzame energiebronnen nog vaak toekomstmuziek zijn, is Tilburg al wel degelijk begonnen, meldt Moorman. "Op het dak van hal 90 is een immense oppervlakte bedekt met zonnepanelen. Alleen dat al bewijst dat het ons menens is." Op de sheddaken van de historische NS-werkplaats heeft DEC een zogeheten PV-installatie gerealiseerd van 189 kWp (kilowattpiek). Hij wekt jaarlijks 160.000 kWh op, genoeg om 45 huishoudens te voorzien van elektriciteit.

Opslag in de grond
Vincent Smeele werkt als ontwikkelaar van duurzame energieconcepten samen met gemeenten. Meestal gaat het om grootschalige woningbouw, utiliteitsbouw en integrale gebiedsontwikkeling. In Tilburg is men al enkele jaren bezig. Hij is best tevreden over de installatie die twee à drie weken geleden is opgeleverd. Hoewel: de stroomopbrengst valt hem nog wat tegen. 45 Huishoudens is niet zo veel in een dichtbevolkte stad. "Van de andere kant: huishoudens gebruiken ook nog veel te veel energie. Stap 1 is dat iedereen drastisch op zijn verbruik zal moeten bezuinigen."

Marieke Moorman schetst meer maatregelen waar de gemeente op inzet. Naast zonnepanelen mikt men op grootschalige warmte-koude opslag (WKO). "Dit gebeurt nu al bij de nieuwbouw van Vestia, aan de Lochtstraat tegenover de grote Albert Heijn." Een derde optie is windenergie. We hebben contact met Fuji om een deel van hun energie af te nemen (Fuji bouwt zes windmolens op eigen terrein, red.). Tot slot zijn er termen om afval in de vergelijking te betrekken. Wie afval omzet in energie, gooit minder weg en boekt CO2-winst.

Tilburgers weten dat de grond onder de voormalige NS-werkplaats sterk verontreinigd is. Of dat een probleem oplevert met het oppompen van grondwater? Dat moet onderzocht worden maar onmogelijk is het zeker niet. De gemeente wil tegelijk met de WKO een sanering starten.

Hoewel zowel de gemeente als DEC vooruit willen, laat men zich niet vangen op het noemen van percentages of getallen. Vincent Smeele geeft aan dat je heel snel klimaatneutraal kunt worden: door alle gebouwen te slopen. Het energiegebruik neemt dan namelijk af tot nul... Handiger is het om nieuwbouw goed in te richten. Maar een algemene regel is er niet. "Het is moeilijk installaties te plaatsen in een gebouw als we niet precies weten wat het afnamepatroon is," verduidelijkt Smeele. "Een school is echt iets heel anders dan bedrijvigheid, of studentenhuisvesting."

300 procent
Michel Jehae is nieuwsgierig naar de Lochtstraat. Het blijkt dat Vestia daar graag wilde bouwen. Vervolgens heeft de gemeente duurzame kaders gesteld. "En dat was overigens geen probleem voor Vestia," weet Smeele. "Iedere zichzelf respecterende projectontwikkelaar is met deze dingen bezig." En dus werd warmte-koude opslag onderdeel van het plan.

Hoe werkt WKO eigenlijk? Normaal wordt een ruimte verwarmd door een hete gasketel, waarna convectie plaatsvindt met behulp van radiatoren. Bij warmte-koude opslag wordt een put geslagen - in de Lochtstraat tot maximaal 80 meter diep. Zo pompt men water op met een temperatuur van 13 graden. Dit hoeft maar weinig bijverwarmd te worden om een lage temperatuur vloerverwarming te voeden met water van 30 graden. "Een woning kan zo heel voordelig op 21 graden worden gebracht," legt Smeele uit. "Het rendement is twee- a driehonderd procent." Hoeveel geld dat oplevert is lastig te becijferen. Nederland werkt volgens het principe: nooit meer dan anders. Maar hoe groter het systeem, hoe meer mensen meedoen, en hoe goedkoper het wordt.

Goed. WKO is goede eerste. Zonnepanelen vormen een goede tweede. Windenergie is de goede derde en afval sluit de rij als goede vierde optie. Marieke Moorman wijst erop dat dit allemaal boter aan de galg is als je de bewoners niet opvoedt. "Toekomstige gebruikers moeten wel een duurzame levenshouding hebben. Als mensen de hele dag apparaten aan laten staan, schieten we niet veel op. We zijn niet van plan om bewoners hierop te gaan selecteren. Maar ik stel vast dat stijgende energieprijzen ook helpen om zuinig te worden."

Windmolens
Iemand uit de zaal herinnert zich een gemeentelijke nota waarin de ambitie werd neergelegd van een stedelijke energiemaatschappij. Dat roept de vraag op: zou de Spoorzone ook energie kunnen produceren in plaats van zo min mogelijk verbruiken. Kan het een centrale worden die levert aan de rest van stad? Vincent Smeele vindt het een mooi idee, maar het is al een grote opgave om klimaatneutraal te zijn. "Nu staat er voor een kleine 200 kWp aan zonnepanelen. We zoeken nog voor 2.500 kWp. Daarom is ook andere energie nodig van buiten, zoals windmolens. Die kunnen we niet in het gebied zelf plaatsen."

Een tweede bezoeker ergert zich aan de houding van de Nederlandse overheid. Duitsland voert een krachtige stimuleringspolitiek. Siemens bouwt een grote fabriek in China voor zonnepanelen. "Waarom gebeurt er in Nederland niets? Als consument kan ik ook geen vergunning krijgen voor aardwarmte." De wethouder moet de klagende bezoeker gelijk geven - "maar ik ben wethouder en geen minister van Economische Zaken. Het klopt dat Nederland minder ruimhartig en weinig consistent is met het verstrekken van subsidies. En als ik door Duitsland rijd kan ik het zelf waarnemen: er draaien meer windmolens en veel daken van boerderijen liggen vol met zonnepanelen."

Vincent Smeele nuanceert de kritiek: aardwarmte moet je grootschalig aanpakken. Je beïnvloedt de stroming van het grondwater en winning heeft effect op naastgelegen gebieden. Je wilt niet dat twee naburige projecten elkaar tegenwerken. Maar ook voor particulieren zijn er wel degelijk mogelijkheden, weet de specialist. "Er zijn woningen uitgerust met een bodemwarmtewisselaar. Dit is een soort heipaal die bodemwarmte benut. Over het algemeen kun je als particulier geen WKO betalen. De investeringen voor diepe bronnen zijn ontzettend hoog."

Het slot van het debat gaat over windenergie. Heeft dat wel zin in Nederland? Een windmolen op zee levert toch zeker twee keer zoveel rendement op? Marieke Moorman reageert nuchter: "Die tegenwerping hoor ik al tijden. Ik stel vast dat het in Tilburg waait en dat we daar iets mee kunnen doen. Voor de rest zou ik zeggen: neem contact op met Fuji. Dat zijn ondernemers en die zien niet voor niets brood in windmolens. Ze hebben de som gemaakt."

Met die conclusie gaat het gezelschap geïnspireerd en redelijk voldaan naar het slotakkoord in hal 90. De Dag van de Spoorzone krijgt ongetwijfeld een vervolg.

Volgend artikel: Tilburg DebatStad 15 mei 2011