‘Geldgestuurde economie is achterhaald’

“Maak een nieuwe maatschappelijke orde.” “Zet een creatieve denk- en doetank op met ondernemers en overheden.” De uitgenodigde ondernemer, econoom en politicus uiten ferme taal terwijl ze brainstormen over een nieuwe – groenere – weg, nu het opgebouwde financiële stelsel niet meer heilig is.

Windmolenproducent E-Concern is bijna failliet, maar biologische winkels en de renovatie- en reparatiebranche floreren. En de autobranche en reisbureaus hebben het erg moeilijk tijdens de financiële crisis. Koren op de molen van Wim van Dijk, directeur van elektrotechnisch installatiebureau Klostermann Nederland bv en voorzitter van platform MVO van ondernemersorganisatie Uneto-NVI: “Door de crisis worden ogen geopend. Wij waren al langer bezig met duurzame processen en laten ons niet meer afleiden. Maar werkte je op een klassieke manier, dan begint je nu op te vallen dat je een andere weg moet inslaan.”

Aart de Zeeuw, hoogleraar milieu-economie aan de UvT en adviseur MNP, ziet het minder rooskleurig: “Door minder economische activiteiten neemt de druk op het milieu weliswaar af. Maar je ziet dat het kabinet andere zaken dan milieu belangrijker vindt. En milieuverbeteringen zijn nog steeds afhankelijk van beleid. Jammer dat in Tilburg bijvoorbeeld niet wat meer vooruit wordt gekeken.” De hoogleraar ziet graag alternatieven in de transportsector. “Druk op het milieu hangt grotendeels samen met de transportsector. Die sector kan in zijn huidige vorm over twintig tot dertig jaar niet meer bestaan.” Hij stelt dat producten heel inefficiënt worden getransporteerd, omdat transport te goedkoop was. “Ook zou er kunnen worden gekeken naar een andere manier van energieopwekking. De transportsector moet een ander perspectief krijgen.” Maar vooralsnog ziet De Zeeuw verhoudingsgewijs weinig veranderen.

Nieuwe orde
De derde gast die over dit onderwerp brainstormt, is Auke Blaauwbroek, fractievoorzitter PvdA Tilburg, coördinator buitenlands beleid voor vakcentale FNV en secretaris van het bestuur van de BMF. Hij is optimistischer: “Ik zie de economische crisis als kans voor het milieu. Milieuorganisaties moeten nu wel hun gezicht laten zien en gaan meedenken over de nieuwe sociaal-economische orde die we willen gaan vormgeven.” Hij denkt dat de overheid daarin een belangrijke rol speelt, juist omdat de oorzaak van de crisis ligt in de vrije markt en het financiële stelsel dat ‘met elkaar’ is opgebouwd. “Dat stelsel is in elkaar gezakt en nu is er ruimte om een nieuwe maatschappelijke orde met elkaar op te bouwen, waarin sociaal beleid, economisch beleid en milieubeleid meer aan elkaar worden gekoppeld. Zorg bijvoorbeeld dat woningen in impulswijken duurzaam worden opgeknapt, dat betekent ook werkgelegenheid.” Blaauwbroek ziet ook graag dat de transportsector schoner wordt en dat er meer over water wordt getransporteerd, bijvoorbeeld over een verbreed Wilhelminakanaal. Hij vindt de tijd rijp om gezamenlijk te gaan investeren in windenergie met provinciale gelden.

De drie sprekers vinden het vooral tijd voor meer creativiteit. De Zeeuw: “Na de sluiting van de textielindustrie waren er veel werklozen en moest creatief worden gekeken hoe andere banen te creëren. Nu moeten we creatief worden zonder milieubelastende industrie.” Blaauwbroek reageert: “Ik bepleit een creatieve taskforce van overheid en bedrijfsleven. We moeten iets doen om mensen aan het werk te houden, maar niet in een industrie die vervuilend is.”

Naast elkaar
Van Dijk zoekt het vooral in een samenwerkingsmodel. “Een geldgestuurde economie blijkt niet meer functioneel en dat brengt partijen bij elkaar. Eerst dienen we te accepteren dat de crisis zwakke plekken aan het licht heeft gebracht. Vervolgens kunnen we in processen naast elkaar gaan staan, in plaats van hiërarchisch, zoals ik bijvoorbeeld in bouwprocessen stimuleer. Als de aannemer, architect, installatiebeheerder met respect hun problemen in het bouwproces met elkaar delen, ontstaan nieuwe ideeën, bijvoorbeeld over duurzaam renoveren. En liefst vooraf discussiëren in plaats van achteraf! Als we koste wat kost de oude structuren weer op de been helpen, zakt de sector later weer door zijn knieën.”

Blaauwbroek steekt ook de hand in eigen boezem: “Gemeenten en betrokken wethouders zouden meer initiatieven kunnen nemen inzake duurzaam bouwen, en huizen energiezuiniger maken, nu er gelden beschikbaar zijn gesteld. We moeten niet alleen analyseren, maar ook iets doen, haast maken.”

Volgend artikel: Column over de Mall