Komt er kernafval uit uw kraan?

België heeft zeven kerncentrales en moet het radioactief afval daarvan kwijt. Over ongeveer 20 jaar moet de opslag gaan beginnen. Overheidsinstantie NIRAS heeft onderzoek gedaan en stelt voor om, zoals overal te wereld, het afval diep onder de grond op te slaan. Dikke kleilagen bieden hiervoor gelegenheid: op 300 meter diepte bijvoorbeeld, waar de Boomse klei ligt. In België liggen deze kleilagen vlak bij de grens met Nederland.

Op zich een prima plek. Alleen, dat is 50 meter onder het grondwater dat naar Tilburg stroomt en waar wij drinkwater uit halen, en waar bedrijven als Fuji en Bavaria van afhankelijk zijn. Er ís nog een andere optie: het afval kan ook dieper weggestopt worden, op 600 meter diepte, ter hoogte van de Ieperiaanse klei.

Geologen achten de opslag veilig maar erkennen dat maatschappelijke en sociale factoren veel bedreigender zijn. Hoe garandeer je immers duizenden jaren van toezicht en maatschappelijke rust? Het afval blijft een miljoen jaar radioactief. Geologen erkennen ook dat bij een niet voorziene calamiteit het grondwater radioactief kan geraken.

De afgelopen dagen heeft de provincie Noord-Brabant, samen met dat NIRAS, informatie verschaft aan wethouders en raadsleden van Brabantse gemeenten. Het Milieucafé gaat nu de burgers informeren, al zijn de meesten onder onze bezoekers waarschijnlijk oud genoeg om eventuele nadelige gevolgen van de opslag niet meer mee te maken.

Het Milieucafé gaat in gesprek met Veerle Slegers. Zij is Tilburgs fractieleider van de SP en tevens lid van Provinciale Staten. Ook te gast is Eric Broers, die als adviseur bij Brabant Water werkt.

Volgens Veerle Slegers is de afvalopslag een maatschappelijk probleem, ook al wordt dit ontkend. Niet langer zijn hier slechts overheden bij betrokken; het gaat om de burger. Om Eric Broers bijvoorbeeld, die bezorgd is om de kwaliteit van het drinkwater en zich dan ook tegen de opslag verzet. De Delftse hoogleraar geohydrologie Olsthoorn heeft in 2011 een advies over de opslag uitgebracht. Hieruit komt onder meer naar voren dat de tweede optie, die van opslag op 600 in plaats van 300 meter diepte, onvoldoende is onderzocht. Veerle Slegers bevestigt dat niemand weet hoe de 600 meter optie zal uitpakken. Maar zelfs als op die diepte iets misgaat, dan ligt de Boomse klei daar nog boven. Die klei is zoals Slegers opmerkt echter poreus, en het materiaal waarin wordt opgeslagen zou in principe eeuwig bestendig moeten zijn.

Maar wat is dan 'eeuwig'? Volgens Eric Broers gaat het om een miljoen jaar. Net als zijn Belgische partners heeft hij bezwaar aangetekend tegen de plannen. Veerle Slegers zegt pogingen te hebben ondernomen haar zorgen uit te spreken tegenover de Belgische overheden. Dit bleek problematisch, aangezien België het lange tijd zonder regering moest stellen. De Brabantse gedeputeerde Johan van den Hout heeft wel contact opgenomen met onze minister Verhagen van Economische zaken. Slegers vindt het ontstellend dat deze plannen niet eerst met Nederland zijn besproken. De Europese richtlijnen zullen hier toch paal en perk aan stellen.

Vanuit de zaal wordt gereageerd door Kenan Baydar, raadslid van het PvdA, die een motie tegen opslag in Tilburg indiende en daarmee veel bijval oogstte. Is het - nu de gemeenteraad op één lijn is - tijd om te protesteren in Brussel? Baydar heeft contact opgenomen met het PvdA-gewest, zodat andere afdelingen van de PvdA in Brabant vergelijkbare moties kunnen indienen. Zo wordt van onderaf het verzet tegen de opslag opgebouwd. Eric Broers bevestigt dat zijn Vlaamse collega-waterbedrijven ook actie ondernemen. Nu is het aan de kersverse Belgische regering om de knoop door te hakken.

Presentator Frans Post stelt dat het niet vanzelfsprekend is dat de Belgen ons tegemoet komen. Hij wijst daarbij op de weigering van de Nederlandse regering om op Belgisch verzoek de Hedwigepolder in Zeeland te ontpolderen. Veerle Slegers stelt daarom voor om het verzet niet tot het bestuurlijk niveau te beperken. Ze wil terug naar de basis. Met haar Belgische paspoort - dat zij gewoonlijk alleen gebruikt om terug te gaan voor bier en familie - wil ze België in om daar de burgers te motiveren die in het schootsveld van de opslag liggen. Broers merkt daarbij op dat de meeste Belgen al even verrast zijn over de plannen als de Nederlanders.

Op dit moment breekt 'special guest' André Kuipers vanaf het ISS in met het voorstel om het afval naar de zon te schieten. Eric Broers antwoordt dat dit een van de opties was, echter: als zo'n raket vol radioactief afval op 2 kilometer hoogte ontplofte, zouden we met een groot probleem zitten.

Gevraagd naar met wat voor besluit hij tevreden zou zijn merkt Broers op dat de 600 meter-optie naar zijn mening beter dient te worden onderzocht. Hij stelt lacherig dat als die optie mis gaat, het afval in de Schelde belandt, waar Brabant er in ieder geval geen last van heeft. Ook vindt hij dat het afval terugneembaar moet zijn. Veerle Slegers beaamt dit en benadrukt ook dat gekeken kan worden naar opties om het bovengronds op te slaan, maar dan niet in de Derde Wereld, zoals een ander raadslid opperde (vanwege de prille linkse samenwerking wilde Slegers helaas niet zeggen wélk raadslid).

Volgend artikel: Bleker wordt bleker