Ecothriller GRAAN
(Column uitgesproken door Ruben van Dijk in het Milieucafé van 28 januari 2010)
'GRAAN', zo heet de nieuwe thriller die ik geschreven heb. Strikt genomen is de titel erg misleidend, want het boek gaat juist over een wereld zonder graan. Er ligt geen brood meer in de schappen. Geen rijst. Geen meel. En al snel dus ook geen vlees, geen aardappels, geen groenten. Honger in Nederland, wie had dat kunnen denken. Honger in ons zo goed geregelde, zo braaf georganiseerde kikkerland.
Presentator Dolf Jansen van Spijkers met Koppen was enthousiast. Hij vond het boek ‘weerzinwekkend spannend’. We zaten in de uitzending over 'Graan' te praten. Voor ons op tafel, tussen alle papieren en microfoons, lag een hoopje modder. Drie, vier regenwormen wurmden zich daaruit en kropen over tafel. Want als je het over honger hebt, hebt je het over eten. Je eet alles… als er niets anders is. Je eet regenwormen, als dat nodig is. Liefst rauw, omdat ze dan nog het meeste voedingsstoffen bevatten. Dolf Jansen durfde het niet aan om ze op te eten...
Tijdens het schrijven van Graan heb ik het wel gedaan. Op mijn knieën in het gras, om de graspollen open te scheuren. Een glibberige, slijmerige regenworm. Je wrijft het zand er een beetje af en baalt ervan als dat niet goed lukt. Dan even onderdompelen in kokend water en… hap. Het is weerzinwekkend. Maar ja, wat moet je als de honger echt heeft toegeslagen?
Het verbijsterende is dat ons dat zomaar zou kunnen overkomen. Echt. Over tien, twintig, honderd jaar. Of vandaag. Of morgen. In Londen brak een aantal jaren geleden een staking uit onder vrachtwagenchauffeurs. Binnen drie dagen raakten de schappen in de supermarkt leeg. In drie dagen. Zo dichtbij is de honger ons genaderd.
In Graan beschrijf ik hoe er virussen vrijkomen uit de smeltende poolkapen. Eén van de risico’s van de klimaatverandering. Helaas ook waar. Al Gore waarschuwt keer op keer dat ‘klimaatverandering alle grenzen verlegt in de verkeerde richting’. Linksom of rechtsom, de opwarming van de aarde zal zijn tol gaan eisen. Het klimaatverdrag van Kyoto is mislukt. De klimaatconferentie in Kopenhagen is mislukt. Dat heeft zijn prijs. Vroeg of laat komen ook in Nederland de problemen op ons af.
Graan beschrijft één van de mogelijkheden. Het is een realistische toekomstverkenning en tegelijk een spannend boek. Spionnen, straatgevechten en romances. Ze worden echt verliefd. De thriller is leuk om te lezen. Leuk om over te praten. Borrelpraat. Milieucafépraat. Als je eenmaal zo’n regenworm hebt gegeten, is de lol er een beetje af. Zeker als je beseft hoeveel miljoenen mensen op dit moment moeten overleven p een dieet van bijeengeschraapte insecten en kruimels.
Hier, op dit moment, in deze kroeg, struikel ik over het woord ‘borrelpraat’. Zijn wij, zoals we hier bij elkaar zijn gekomen, opgewassen tegen de problemen waar we tegenaan zullen lopen als de voedselketen, de kwetsbare voedselketen, echt een keer in elkaar stort? Zijn we voorbereid op de straatgevechten die dan uitbreken? De voedselrellen en plunderingen? De misselijkmakende gevechten van ieder voor zich, met onze verzwakte magen en onze beschermde jeugd.
Zijn wij daartegen opgewassen? Wij die klagen als de trein een keer te laat rijdt. Het NOS Journaal toont beelden van mensen die in paniek raken als onze mobieltjes van Vodafone een dag geen bereik blijken te hebben. We worden al chagrijnig als we langer dan een halve minuut moeten wachten aan de bar, als we een pilsje willen bestellen? We bevriezen als de stroom uitvalt, omdat de centrale verwarming het dan niet meer doet. We hebben geen idee welke kruiden in de berm eetbaar zijn.
In honderden grote wereldsteden, allemaal ver van hier, weten de mensen precies hoe ze hun eigen eten moeten verbouwen. Een noodvoorraadje op het dak. In bermen of met hele woonblokken gedeelde tuinen. Urban agriculture. In Londen zijn er maar liefst 5.000 mensen die bijen houden voor de honing. Op balkonnetjes, driehoog achter. Zelfs in keukenkastjes waar dan gaatjes in worden geboord. Hetzelfde gebeurt in Vancouver. In Toronto. New York. In Dar es Salaam, Tanzania, komt maar liefst 60% van de melk van koeien die in de stad zelf worden gehouden. In Dakar, Senegal, is de helft van de inwoners betrokken bij urban agriculture.
En in Tilburg? Hoe zit het in Tilburg? Hopen we hier allemaal dat de vrachtwagenchauffeurs nooit zullen staken? Dat de klimaatverandering een sprookje blijkt, dat ons nooit echt zal raken. Eén wandeling door de stad leert hoe weerbaar de mensen hier in Tilburg zijn. Hoeveel veerkracht ze hebben als er echt iets fout gaat. Wat verbouwen mensen hier op hun achterbalkon? Twee geraniums en een stiekeme wietplantage!
Wietplantages!!! - dan komt het toch nog goed.
Volgend artikel: SP en GroenLinks denken verschillend over diftar
Foto’s: Wendy Presser