2017

Tilburg gaat circulair

Betonakkoord in de maak

Februari 2015 organiseerde het Milieucafé op verzoek van de gemeente Tilburg een special over circulaire economie. Met deze term wordt de ambitie aangeduid om in 2040 als gemeente geheel vrij te zijn van restafval. Materiaalketens en energiestromen dienen dan veranderd te zijn in gesloten kringlopen. Belangrijkste opbrengst: niets wordt meer weggegooid, grondstoffen en brandstoffen worden niet meer verspild. Belangrijkste winnaar: de planeet.

De gemeenteraad kan zich hier goed in vinden en nam december 2016 een plan van aanpak aan. Wethouder Erik de Ridder ondertekende in dezelfde maand een manifest gericht op maatschappelijk verantwoord inkopen. Aangezien beide zaken veel met elkaar te maken hebben, geven twee wethouders vandaag toelichting in Paradox: Berend de Vries als wethouder Milieu en Duurzaamheid en Erik de Ridder, portefeuillehouder Economie en Financiën.

Een derde gast komt van buiten. Ingeborg Berger is programma-manager Rotterdam Circulair. Want meer gemeenten zijn bezig met circulair en Cradle to Cradle gedachtengoed.

Berend de Vries legt nog een keer uit wat de bedoeling is: "In zijn meest simpele vorm, zo min mogelijk grondstoffen gebruiken en liefst helemaal niets. Wat je toch gebruikt, moet je kunnen hergebruiken." Achterliggende reden is dat dit belangrijk is voor het milieu, de benadering is in de kern duurzaam. Maar er zijn meer motieven. Zo zijn we in het westen nog bijzonder afhankelijk van veel landen die niet overal hetzelfde over denken als wij. China en Rusland zijn voorbeelden, veel oliestaten eveneens. En in veel Afrikaanse landen zijn de arbeidsomstandigheden even slecht als het bestuur. Er hoeft met andere woorden niet veel te gebeuren of we lijden grote schade, het systeem is kwetsbaar.

Van de andere kant is er veel te winnen door circulair te gaan. TNO heeft een recent grondstoffenakkoord doorgerekend: we hebben het landelijk over 54.000 banen waarvan 600 arbeidsplaatsen in Tilburg. Lokaal een positief financieel effect van 90 miljoen euro. "Dus 10 procent van onze wietomzet…" grapt Berend.

Inkoop als kracht
Erik de Ridder kan ook een bijdrage leveren omdat de gemeente zelf een belangrijke speler is in de markt. "Tilburg koopt voor 289 miljoen euro per jaar in. Landelijk is de overheid goed voor 60 miljard per jaar. Tot nu toe is inkopen sterk gericht op een gegeven kwaliteit voor de laagste prijs. Ik zal niet betwisten dat prijs belangrijk is maar je kunt als inkoper ook de innovatie in de economie bevorderen. En wat Tilburg betreft, ook het maatschappelijk verantwoord ondernemen."

Tilburg stimuleert dus, neemt af en geeft opdracht. Het is niet de enige voorloper, Rotterdam is al jaren aan de gang. "De stad wil toekomstbestendig zijn," vertelt Ingeborg Berger, "Met een goede balans tussen het aangename en het economisch vitale. Circulaire economie is bij ons onderdeel van het duurzaamheidsbeleid. Het huidige college heeft wat dat betreft veel mogelijk gemaakt omdat het wordt gekenmerkt door een can do-mentaliteit."

Het voorbeeld van RotterZwam van eerder in het programma is wat dat betreft een typerend voorbeeld. Zo zijn veel initiatieven aan het ontstaan in de stad. Het zit zogezegd in de genen van de Rotterdammers. Een belangrijke drijfveer is ook de visie van het bestuur. En zeker niet te vergeten de economie: "De Rotterdamse haven is sterk afhankelijk van grote grondstoffenstromen. Op de lange termijn moeten we echt een manier vinden om daar minder afhankelijk van te worden."

Duurzaam stadskantoor
Terug naar Tilburg. Het programma van het college telt tien actiepunten. Berend de Vries licht er een uit: Duurzame textielstad. "Tilburg kent daarin een interessante geschiedenis. Mensen weten dat de fabrieken zijn verdwenen, veel minder bekend is dat nog steeds innovatieve bedrijven actief zijn in de textiel. De Wolkat bijvoorbeeld bestaat nog steeds en is zeer actief in de recyclingmarkt. Men is in staat om van oude stoffen weer volledig nieuwe garens te maken."

Dat is knap van de ondernemers maar wat kan de gemeente daar nog aan toevoegen? De Vries ziet een wisselwerking: de overheid heeft terecht vertrouwen in de markt, van de andere kant moet de overheid de markt ook blijven uitdagen. "Morgen hebben we een bespreking met veel partijen die actief zijn in de bouw. De sector gebruikt gigantisch veel beton en evenveel water. Het staat als een betonpaal boven water dat er een wereld te winnen is door bestaand beton te hergebruiken. Dit is in Tilburg recent nog bewezen met het gerenoveerde Faxx-gebouw. Het oude zwarte kantoor is gesloopt en in het nieuwe groene gebouw is 80 procent van het oude hergebruikt. Het gerecyclede beton is ook nog sterker."

De Vries bedoelt maar: dit soort experimenten wordt nog veel te weinig gedaan. Tilburg gaat de bouwwereld uitdagen om via een Betonconvenant grote stappen te gaan zetten naar de toekomst. En EZ-wethouder De Ridder wil ook via zijn portefeuille stimuleren dat bedrijven zo gaan denken.

Gaan we deze ambitie terugzien in het gerenoveerde stadhuis?
Erik de Ridder kan het niet eenvoudig garanderen maar doet er wel zijn best voor. Het project heeft vertraging opgelopen en dus zijn de kosten gestegen. Dit college wil desondanks geen concessies doen aan de kwaliteit; men gaat nog steeds voor een excellent duurzaam gebouw. "Het Betonakkoord kan ons hierbij helpen," weet De Ridder. "Binnenkort komen we ook met nieuws hoe we het kantoor gaan inrichten. Dit gaat volledig Cradle to Cradle gebeuren, op suggestie van een Tilburgs bedrijf."

Spoorzone
Ingeborg Berger heeft de Tilburgse plannen gelezen en vindt ze herkenbaar. De beweging is breed en moet ook op gang komen want feitelijk praten we over een enorme sociale omwenteling. Ze vindt dat Tilburg goed zijn rol pakt. Verantwoordelijkheid nemen als gemeentebestuur, het goede voorbeeld geven en zelf starten. Overal speelt de kip of ei-kwestie in relatie tot de markt: iemand moet gewoon het voortouw nemen en beginnen.

Rotterdam is overigens ook zoekende. De stad heeft wel ervaring en de schaal is groter maar circulair aanbesteden is ook voor Rotterdam nog zoeken. Men is nu bezig met een circulaire aanbesteding voor mini-afvalcontainers, in samenwerking met de NVRD (Vereniging voor afval- en reinigingsmanagement). Voor bouwwerken en gebiedsontwikkeling helpt het wel als je schotten weghaalt, tussen sectoren, tussen bedrijven en niet te vergeten in de eigen gemeentelijke organisatie.

De circulaire trein rijdt kortom en dat brengt ons tot besluit op de Spoorzone. Daar heeft volgens Berend de Vries circulaire economie niet echt een plek gekregen. Wel zijn er afspraken gemaakt over energie. Desalniettemin is men er morgen wel bij om mee te tekenen aan het convenant. Ook in de Piushaven gebeuren aardige dingen. In het park dat is aangelegd waren vlonders voorzien. Traditioneel zou men gekozen hebben voor hardhout. Nu is toch de keus gevallen op een kunststof product waarin gerecycled materiaal is verwerkt. Dit is ook nog eens veiliger in het gebruik.

De moraal van het verhaal: circulaire economie is een verhaal van met kleine stapjes het schip de goede richting op draaien. Ingeborg Berger komt nog met een spontaan advies: ze werd getriggerd door de opmerking over Tilburg als textielstad. "In jullie plan van aanpak miste ik eerlijk gezegd een beetje focus. Nu zeg ik: maak gebruik van waar je sterk in bent! Gebruik je eigen kracht. Dat idee neem ik mee terug naar Rotterdam."

En zo blijkt dat ook goede ideeën circulair ingezet kunnen worden.

 


Volgend artikel: Kristalzuivere zang

Michel Jehae, Frans Post, Berend de Vries, Erik de Ridder en Ingeborg Berger

Michel Jehae, Frans Post, Berend de Vries, Erik de Ridder en Ingeborg Berger

Berend de Vries, Erik de Ridder en Ingeborg Berger

Michel Jehae, Frans Post, Berend de Vries, Erik de Ridder en Ingeborg Berger

Michel Jehae, Frans Post, Berend de Vries, Erik de Ridder en Ingeborg Berger

Michel Jehae, Frans Post, Berend de Vries, Erik de Ridder en Ingeborg Berger

Michel Jehae, Frans Post, Berend de Vries, Erik de Ridder en Ingeborg Berger


Verslag: Hans van den Berk

Foto's: Wendy Presser