2014

Hete stad

Tilburgse hitte-eilanden onderzocht

Het regenweer van de afgelopen weken doet anders vermoeden, maar Tilburg geldt als één van de heetste steden van het land. De stad kent straten, pleinen en stadshoeken waar het tot maar liefst acht (!) graden warmer is dan elders. Dit komt door de verstening. Gebouwen die de hele dag in de stralende zon hebben gestaan, geven die warmte 's avonds –als de lucht is afgekoeld– weer af. Diezelfde gebouwen houden ook de verkoelende wind tegen. Vandaar dat steden in het algemeen warmer zijn dan het platteland. Maar Tilburg dus een beetje meer.

De verwachting is dat zomers de komende jaren warmer zullen worden. Europese steden als Manchester en Dresden nemen voorzorgsmaatregelen. Met de aanleg van parken en andere groenvoorziening proberen zij de stadstemperatuur omlaag te krijgen. In Nederland maken weinig steden zich druk. Maar Tilburg wel! Michiel Brink van ingenieursbureau RoyalHaskoningDHV, onderzocht in opdracht van de gemeente Tilburg het hitte-eilandeffect in onze stad. In het dagelijks leven is Brink landschapsarchitect; dus hij ontwerpt straten, pleinen, parken en dergelijke. Hij schreef ook het handboek 'Tegen de hitte – groen en de opwarming van de stad', met concrete tips om de hitte tegen te gaan. Het handboek vond gretig aftrek, zodat veel mensen achter het net visten. Geen nood! U kunt de digitale versie van dit handboek hier downloaden.

Hoewel hitte-eilanden iets van de laatste jaren is, gaat het toch om een langetermijnprobleem. Mede daardoor valt nu het effect nog wel mee. "Een paar graden warmer voelt best wel lekker, zeker in het najaar of bij avond," licht Michiel toe. "Maar we rekenen ermee dat het door de klimaatverandering, in de toekomst vaker voorkomen. En ook krachtiger."

kaartje

Op het doek prijkt een satellietopname van Nederland, gemaakt door TNO. De gegevens zijn verzameld tijdens de hittegolf van 2006 en wat we zien is de oppervlaktetemperatuur van de aarde. De steden zijn warmer dan het open land maar ook tussen steden onderling zijn verschillen te zien. Den Haag springt er uit en ook Tilburg kleurt rood - zelfs meer dan Eindhoven. "Maar in Den Haag staat vaak een zeewind en in Tilburg nooit."

Beleefde temperatuur
Brink legt uit dat je drie soorten temperatuur kunt onderscheiden. De oppervlaktetemperatuur, zoals te zien op het kaartje, zegt al veel. Daarnaast wordt ook de luchttemperatuur gemeten op anderhalve meter hoogte, in de schaduw. Die geeft een veel neutralere waarde. Tot slot kennen we de 'beleefde temperatuur'. In de wandeling heeft de weerman het ook vaak over de gevoelstemperatuur. Deze kan sterk uiteenlopen. Hij hangt af van de hoeveelheid wind, en ook schaduw heeft hier grote invloed op. De beleefde temperatuur is wat voor mensen telt.

Bottom line uit de optelsom van de drie temperaturen: hoe meer gebouwen ergens staan, hoe sterker een stad versteend is, des te sterker is de toename van de beleefde temperatuur. Dit verklaart ook waarom Tilburg zo hoog scoort. Want de stad voert al jaren een beleid van compacte stad en er is veel groen verdwenen uit de straten.

Wat weer leidt tot de kritische vraag: is het erg als er warme plekken zijn? Geen ramp, vindt ook Michiel Brink maar het probleem is dat het menselijk systeem ook oververhit kan raken. "Het RIVM waarschuwde dit jaar regelmatig dat ouderen en jongeren bij hitte vooral voldoende moeten drinken. Water wel te verstaan, geen bier. Hoe dan ook, bepaalde groepen zijn kwetsbaar."

Meer groen
Warmte heeft ook zo zijn voordelen: je kunt zonder jas naar buiten, constateert presentator Frans Post. Moet de overheid iets doen in geval van stadshitte en zo ja, wat?
De bevolking waarschuwen ligt voor de hand en dit gebeurt al. "Mensen zijn verder geneigd om de airco aan te zetten, die komen er ook steeds meer. Maar dit kost energie en het werkt klimaatverandering verder in de hand. De overheid kan bijdragen aan een andere oplossing te weten het toepassen van groen. Bomen geven lekker schaduw en ze geven ook wat verkoeling door de verdamping. Dit is een stuk duurzamer dan meer airco's laten aanrukken."

Bomen, struiken en groene wanden zijn uiteraard meer duurzaam maar niet het enige middel. "De overheid kan ook kijken welke plekken extra aandacht behoeven," weet Michiel. We zoomen met een nieuwe kaart in op Tilburg. Opvallende verschillen doen zich voor en de binnenstad springt er duidelijk uit. Paradox blijkt midden in een hitte-eiland te liggen... Daar moet veel gedronken worden, grapt Frans.

kaartje

Minder tegelen
Brink geeft aan wat de beleidslijn dient te zijn: pieken moeten gedempt. En aanplanten van groen werkt alleen als er voldoende water is. Een vraag voor de politiek dus. Er zijn drie raadsleden in de zaal die wel een reactie willen geven op het onderzoek. Waren ze ermee bekend?

GroenLinkser Paulus Oerlemans wist ervan en hij vindt het ook vanzelfsprekend dat we er wat aan doen. "Als je dit plaatje projecteert op de versteende plekken in Tilburg loopt dat een op een. Er is kortom een gebrek aan groen. De stad is versteend, en regenwater kan daarom ook niet weg," betoogt hij. GroenLinks was daar al eerder door verontrust. "We hadden om jaarcijfers gevraagd aan het college, maar die tot nu toe niet gekregen. Ik ben blij dat er nu eindelijk objectief onderzoek ligt dat aantoont: er is teveel groen verdwenen, en we maken het probleem alleen maar erger!"

Anneke Dunning van D66 is ook voor meer groen en beter waterbeheer. "Dit staat in ons verkiezingsprogramma. De Perspectiefnota die we komende maandag behandelen in de gemeenteraad, bevat plannen voor de komende jaren. Er is geld in uitgetrokken voor meer groen - vijf ton geloof ik. Of dat voldoende is weet ik niet maar burgers kunnen zelf ook wat doen! Laat mensen hun tuinen niet allemaal betegelen."

Frans projecteert een dia uit een typische volksbuurt met veel onderhoudsarme tuinen. De mensen chillen met een biertje en lijken zich geen zorgen te maken. CDA raadslid Marti de Brouwer kan er wel om lachen. Hij was niet op de hoogte van het onderzoek want het CDA heeft tegenwoordig een kleine fractie. Marti is benieuwd naar de groene gebieden in de stad. Inderdaad is het Leijpark koeler. "Maar villawijk de Blaak ook. Typisch een geval van kouwe kak," analyseert hij.

De Brouwer verklaart dezer dagen meer geschrokken te zijn van de berichten die Bram van Beurden van Stichting Stadsbomen de wereld in stuurde. Het verhaal over de necrose, waardoor bomen doodgaan. "Inderdaad blijken bomen in de Warande ziek. Eigenlijk zie je het verschijnsel over heel Brabant. Ik ben ook in het Leijpark gaan kijken. Dus ik ondersteun van harte de oproep voor meer en beter groen."

Daarmee komt het verhaal over de hitte-eilanden voorlopig aan zijn eind. Paulus Oerlemans geeft op de valreep nog een correctie: die vijf ton voor groen uit de Perspectiefnota is voor het inhalen van achterstallig onderhoud. Voor nieuw groen is in totaal zes miljoen beschikbaar. Waarvan akte.

 

 


Volgend artikel: Stientje van Veldhoven

Frans Post en Michiel Brink

Handboek 'Tegen de Hitte'

Michiel Brink

Raadsleden aan het woord

Michiel Brink

Raadsleden aan het woord

 


Foto's: Wendy Presser

Verslag: Hans van den Berk