2014

Reyer Gerlagh van het IPCC:

'Het klimaatprobleem is nu van de hele wereld'

Hij was te gast in het Milieucafé van januari 2013 om te praten over de lessen van de watersnoodramp van 1953. Een maand geleden dook zijn naam plotseling op in het nieuws. Nationale en internationale media meldden dat er censuur was gepleegd in de eindversie van het IPCC-rapport. (Het Intergovernmental Panel on Climate Change, van de Verenigde Naties.) Dit rapport geldt als de meest gezaghebbende klimaatstudie. Dus we zijn benieuwd naar het verhaal van Reyer Gerlagh, milieu-econoom aan de Universiteit van Tilburg.

Gerlagh is de hoogst geplaatste Nederlander in het IPCC. Hij deed de coördinatie van een hoofdstuk over de relatie tussen economieën en hun emissies. En blijkbaar is er dus censuur gepleegd, verifieert Frans Post?
"Ja."

Gerlagh windt er geen doekjes om. "Laat ik eerst uitleggen wat mijn werk inhoudt. Het IPCC is ingesteld door de VN. De VN besloten om wetenschappers een rapport te laten maken over klimaatverandering. De afgelopen vijf jaar is zodoende een dik boek geschreven van meer dan duizend bladzijden. Op het eind wordt die studie samengevat."

"In dat dikke boek mogen wetenschappers schrijven wat ze willen. Maar de aandacht van pers en regeringsleider gaat uit naar die twintig bladzijden van de samenvatting. Ikzelf had de coördinatie over één hoofdstuk. Dit is in eerste aanleg samengevat in drie bladzijden. Daarvan zijn anderhalve pagina gewijzigd. Zo van: Gooi dat er maar uit."

Gerlagh legt uit dat alle landen het met de samenvatting eens moeten zijn. Als er één afwijkende mening is, wordt daarvan aantekening gemaakt in een voetnoot. Maar als vijf landen bezwaren hebben tegen een passage, wordt die geveto'd en dus geschrapt.

Vervelend
Frans Post vraagt wat dit schrappen nu betekent. Voelt Gerlagh zich monddood gemaakt?
"Voor een deel voelt het wel zo," beaamt Reyer. "Ik doe dit project naast mijn werk en heb er heel veel vrije tijd in gestopt. Daar was mijn familie ook niet altijd blij mee... Als dan na zoveel jaren gezegd wordt, Haalt u dat er maar uit, dan is dat vervelend voor mij en voor mijn team. Wezenlijker is dat het voor de toekomst moeilijker zal worden om wetenschappers nog mee te krijgen in zo'n karwei. Alle onderzoekers weten dat dit is gebeurd."

Aan de hand van drie grafieken geeft Reyer Gerlagh uitleg. Ze zijn officieel 'Disapproved,' afgekeurd dus. "Voor de goede orde: ze staan nog wel in het rapport, maar niet in de samenvatting."
Waar het verhaal op neerkomt is dat nieuwe economieën als Brazilië en China, de afgelopen tien jaar enorm succesvol zijn geweest. Miljoenen families zijn letterlijk uit de armoede getrokken. De groeicurves zijn dan ook spectaculair. Helaas geldt dit ook voor de uitstoot van broeikasgassen. "De kern van ons hoofdstuk is: dit soort economieën draagt nu evenveel bij aan het broeikaseffect als de rijke landen. Tot twintig jaar geleden was de CO2-emissie het probleem van de rijke landen. Nu is het een probleem van de helft van wereldbevolking."

Shocking
Wat is daar gevoelig aan, vraagt Frans Post zich af. Gerlagh: "Het is zoals altijd een kwestie van kosten. Wie gaat dat betalen? In 1992 is rond het Kyoto protocol een lijst van landen opgesteld die iets moesten gaan doen. Destijds waren dat alleen de rijke landen. Nu is de conclusie dat de lijst veel langer moet worden. Brazilië, China, Maleisië ook. Maar deze nieuwe landen zien dat niet zitten. Ze redeneren: de rijke landen hebben de afgelopen twintig jaar niks gedaan. En nu komen ze met een opdracht aanzetten voor de rest van de wereld. Brazilië en China hadden de leiding bij het verzet."

Een tweede grafiek laat zien dat dat het aandeel van consumenten in de uitstoot van broeikasgassen, ook in China en Brazilië flink oploopt. De derde geweigerde grafiek vertoont de emissies per persoon. "Het blijkt dat de gemiddelde burger van Zuid-Europa, tegenwoordig verantwoordelijk is voor ongeveer evenveel uitstoot als de gemiddelde Braziliaan of Chinees. Economisch gezien is dat goed nieuws; de tweedeling is hard aan het verdwijnen. Maar we praten nu dus over 3,5 miljard mensen die een probleem veroorzaken. Dat is shocking. Het klimaatprobleem is nu een probleem van de hele wereld."

Pessimistisch
We treffen Reyer Gerlagh in een ongewoon openhartige bui. Hij besluit zijn bijdrage met de verzuchting dat hij bijna zeker weet dat er niets gaat gebeuren. "Door deze ervaring ben ik eerlijk gezegd pessimistisch geworden. De aandacht van politici is helemaal gericht op: zorgen dat mijn land niet verantwoordelijk wordt. Deze houding zie je bij alle landen. En als dat de grondhouding is, dan is het resultaat dat niemand dus verantwoordelijkheid zal nemen."

Vanuit de zaal reageert Godelieve Engbersen even spontaan als ontzet: "Ik word heel boos naar aanleiding van dit verhaal. Laten we hopen dat de boodschap van de overleden Wubbo Ockels een ontwikkeling ten goede oplevert. Hebt u zelf kinderen? U kunt toch niet gewoon afhaken!"
Gerlagh begrijpt de emotie maar hij kan er op dit moment niets anders van maken. "Er is gewoon een hoop rotzooi op deze wereld. We kunnen als wetenschappers scherp kijken naar klimaatveranderingen - en ook naar de wereld. Er zijn mensen die geen toekomst hebben want ze hebben geen inkomen. Dat is verschrikkelijk en iedereen probeert op zijn eigen manier een steentje bij te dragen. Maar zelfs binnen Nederland zien we het klimaatprobleem vooral als iets dat door anderen wordt veroorzaakt. Rooskleuriger kan ik het niet maken. We kúnnen het wel oplossen... maar dat wil niet zeggen dat we het ook dóen."

De zaal is er stil van. Frans Post vraagt of hij nog een tip heeft voor de nieuwe wethouder van Tilburg.
"Ik denk dat alle initiatieven helpen. Zelf heb ik ook zonnecellen op mijn dak liggen. Maar tegelijk bezit ik een auto... De economie is in veel opzichten bepalend maar niet alles hoeft met geld te worden opgelost. Men kan ook veel bereiken met informatie. Het grootste probleem waar we tegenaan kijken is de gewenste gedragsverandering. Die moet je als overheid dus faciliteren. Een voorbeeld: mijn huis is niet helemaal goed geïsoleerd. Dit zou je voor goedwillende burgers sterk kunnen vereenvoudigen als overheid."

En daarmee eindigt een somber verhaal toch met een positieve noot.

 


Volgend artikel: Toost op Europa

Frans Post en Reyer Gerlagh

Reyer Gerlagh

Reyer Gerlagh

Reyer Gerlagh


Foto’s: Wendy Presser

Verslag: Hans van den Berk